Dod â Gwyddor Fiofeddygol i’r Maes

Ychydig iawn o ddigwyddiadau yng Nghymru sy’n adlewyrchu hunaniaeth y genedl cystal â’r Eisteddfod Genedlaethol. Ers dros 850 o flynyddoedd, mae wedi dathlu’r Gymraeg, diwylliant, treftadaeth, creadigrwydd a chymuned Cymru, gan ddod â phobl ynghyd o bob cwr o’r wlad a thu hwnt. Fel gŵyl ddiwylliannol fwyaf Cymru, mae’r Eisteddfod yn cynnig cyfle unigryw i ymgysylltu â’r cyhoedd, dathlu dysgu ac ysbrydoli cenedlaethau’r dyfodol. I mi, dyna’n union pam ei bod mor bwysig bod gwyddor fiofeddygol yn bresennol ar y Maes. Os ydym am i’n proffesiwn fod yn weladwy, yn hygyrch ac yn adlewyrchu’r cymunedau rydym yn eu gwasanaethu, nid oes lle gwell i arddangos rôl hanfodol gwyddonwyr biofeddygol. Trwy ei bresenoldeb yn yr Eisteddfod, mae Labordy Dysgu’r IBMS yn dangos ymrwymiad nid yn unig i ymgysylltu â’r cyhoedd ac addysg wyddonol, ond hefyd i sicrhau bod gwyddor fiofeddygol yn hygyrch i gymunedau Cymraeg eu hiaith ac yn rhan gadarn o’r sgwrs genedlaethol.

Yn gynharach y mis hwn, cymerodd Labordy Dysgu’r IBMS ei le ymhlith y cannoedd o arddangoswyr yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan groesawu ymwelwyr o bob oed i ddarganfod mwy am wyddor fiofeddygol. Ar ddiwrnod cyntaf yr Eisteddfod, cefais y fraint o agor y labordy, gan roi’r cyfle imi weld y safle yn dod yn fyw. Roeddwn hefyd yno ar y diwrnod olaf i’w weld yn araf ddychwelyd i dawelwch ar ôl wythnos brysur o archwilio gwyddoniaeth gyda’r ymwelwyr.

Roedd llwyddiant y Labordy Dysgu yn dibynnu ar ymdrech anhygoel gan dîm eang. Cawsom gefnogaeth gan gydweithwyr o bob rhan o’r proffesiwn, gan gynnwys myfyrwyr gwyddor fiofeddygol, hyfforddeion, gwyddonwyr biofeddygol cofrestredig, ymarferwyr profiadol, rheolwyr labordy a rheolwyr gwasanaeth. Daeth pob unigolyn â’i arbenigedd a’i frwdfrydedd ei hun, ac gyda’i gilydd fe helpwyd i arddangos nid yn unig yr hyn y mae gwyddonwyr biofeddygol yn ei wneud, ond hefyd yr amrywiaeth eang o gyfleoedd gyrfa sydd ar gael yn y proffesiwn.
Un o bleserau mwyaf yr wythnos oedd gweld ymwelwyr yn ymgysylltu â’r gweithgareddau. Roedd y Labordy Dysgu yn brysur yn gyson, gyda theuluoedd, disgyblion ysgol, athrawon ac ymwelwyr chwilfrydig yn galw heibio i ddysgu mwy am y wyddoniaeth sydd wrth galon gofal iechyd.

Heb os nac oni bai, dau o’r gweithgareddau mwyaf poblogaidd oedd y breichledau glain DNA a’r comics Cymraeg. Denodd y gweithgaredd breichledau bobl o bob rhan o’r Maes, gyda’r ymwelwyr yn mwynhau’r cyfle i greu dilyniannau DNA lliwgar wrth ddysgu am eneteg ac etifeddiaeth. Roedd yn enghraifft wych o sut y gall gweithgaredd ymarferol syml sbarduno sgyrsiau ystyrlon am wyddoniaeth.

Roedd y comics Cymraeg, Superlab a Harvey’s Lab Tours: Blood Detectives, yr un mor boblogaidd. Roedd yn hyfryd gweld plant yn eu codi a dechrau darllen ar unwaith, tra bod rhieni ac athrawon yn nodi pa mor werthfawr oedd cael adnoddau gwyddor fiofeddygol ar gael yn Gymraeg ac yn Saesneg. Roedd y galw am y comics drwy gydol yr wythnos yn amlygu pwysigrwydd darparu adnoddau gwyddonol deniadol sy’n adlewyrchu iaith a diwylliant Cymru.

Yr hyn a oedd yn sefyll allan fwyaf, fodd bynnag, oedd chwilfrydedd gwirioneddol yr ymwelwyr. Boed yn trafod gwyddor gwaed, celloedd, geneteg neu heintiau, neu gyfleoedd gyrfa mewn labordai patholeg, roedd pobl yn awyddus i ddysgu mwy am y wyddoniaeth sy’n sail i ofal iechyd modern. Roedd llawer yn synnu o ddarganfod faint o ddiagnosis a thriniaeth cleifion sy’n dibynnu ar waith gwyddonwyr biofeddygol y tu ôl i’r llenni.

Wrth gloi Labordy Dysgu’r IBMS am y tro olaf ar ddiwedd yr wythnos, myfyriais ar yr hyn a gyflawnwyd. Roeddem wedi cyflwyno miloedd o bobl i wyddor fiofeddygol, wedi ysbrydoli gwyddonwyr y dyfodol, wedi dathlu’r Gymraeg ac wedi dangos gwerth ymgysylltu â’r cyhoedd. Yn bwysicaf oll, gwnaethom ddangos fod gan wyddor fiofeddygol le yng nghanol diwylliant a chymuned Cymru.

Ni fyddai dim o hyn wedi bod yn bosibl heb y gwirfoddolwyr anhygoel a roddodd eu hamser, eu hegni a’u brwdfrydedd drwy gydol yr wythnos. O fyfyrwyr yn cymryd eu camau cyntaf i mewn i’r proffesiwn hyd at reolwyr gwasanaeth, chwaraeodd pob gwirfoddolwr ran hanfodol yn llwyddiant y Labordy Dysgu. Boed yn ateb cwestiynau, yn cefnogi gweithgareddau, yn rhannu profiadau gyrfa neu’n helpu gyda’r tasgau ymarferol niferus sy’n cadw stondin brysur i redeg yn effeithiol, sicrhaodd eu hymrwymiad fod miloedd o ymwelwyr yn gadael gyda dealltwriaeth well o wyddor fiofeddygol. I bob un ohonoch, diolch. Roedd eich angerdd dros y proffesiwn yn amlwg ym mhob sgwrs a gweithgaredd, ac mae llwyddiant Labordy Dysgu’r IBMS yn Eisteddfod Genedlaethol eleni yn ganlyniad uniongyrchol i’ch ymroddiad.

Mae’r Eisteddfod Genedlaethol yn ymwneud â dod â phobl ynghyd drwy ddysgu a phrofiadau a rennir. Am un wythnos ar y Maes, daeth Labordy Dysgu’r IBMS yn rhan o’r stori honno, ac rwyf eisoes yn edrych ymlaen at wneud y cyfan eto y flwyddyn nesaf.